Evropski parlament (European Parliament) je iskaz demokratske volje blizu pola milijarde građana i građanki zemalja Evropske unije. Parlament je osnovan onda kada i prva Evropska zajednica, a do 1979. godine poslanici su birani iz nacionalnih parlamenata. U sistemu nadležnosti institucija Evropske unije, zajedno sa Vijećem Evropske unije, Parlament je, također, zakonodavno tijelo Evropske unije. Evropski parlament je jedina institucija na nivou Unije čiji članovi se biraju neposrednim izborima.

Vijeće Evropske unije, ranije poznato i kao Vijeće ministara, uz Evropski parlament, glavna je zakonodavna institucija Evropske unije. Vijeće predstavlja nacionalne interese zemalja članica, koje u Vijeću zastupaju uglavnom ministri vanjskih poslova, ali zavisno od teme koja se problematizira na sjednicama Vijeća, sjednicama prisustvuju resorni ministri nacionalnih vlada.

Evropska komisija je glavni izvršni organ Evropske unije i može se tumačiti kao neki vid vlade EU. Komisija upravlja svakodnevnim poslovima Unije, a sastavljena je od državljana država članica, koji, pak, ne zastupaju kroz rad u komisiji interese svoje države nego interese Evropske unije. Članovi komisije uopšteno su poznato kao komesari, odnosno povjerenici, i u radu im je, shodno osnivačkim i drugim aktima, zagarantovana sloboda od pritisaka država članica, ali i drugih institucija EU.

Evropsko vijeće je, također, važna institucija Evropske unije i predstavlja sastanak predsjednika država ili predsjednika vlada (premijera) država članica Evropske unije, ministara vanjskih poslova, kao i predsjednika Evropske komisije. Ministri vanjskih poslova i predsjednik Evropske komisije imaju samo savjetodavnu funkciju. Odluke Evropskog vijeća su obavezujuće za institucije Evropske unije. Evropsko vijeće, prije svega, određuje šire političke smjerove i procese Evropske unije.

Evropski ombudsmen (European Ombudsman ili često: Euro-Ombudsman) je institucija Evropske unije utemeljena Ugovorom iz Maastrichta. Ombudsmen predstavlja posrednika između građana i institucija Evropske unije, pa je u tom svojstvu ovlašten primati sve vrste pritužbi na rad evropskih institucija od bilo kojeg pravnog ili fizičkog lica koje ima prebivalište na teritoriji Evropske unije.

Evropski sud (European Court of Justice) je institucija Evropske unije sačinjena iz dva suda: Suda Evropske zajednice i Prvostepenog suda, već od 1989. godine. Osnovna uloga Evropskog suda jeste osiguravanje poštivanja prava u primjeni i svakom obliku tumačenja Osnivačkog ugovora. Bez obzira na činjenicu da je ovaj sud veoma ograničen u svojim nadležnosti, ipak je veoma važan u procesu formiranja pravnog poretka Unije, pa je upravo Sud odigrao ključnu ulogu u procesu konstitucionalizacije (proces stvaranja ustavnosti) Ugovora.

Odbor regija (Committee of the Regions – CoR) je institucija, osnovana Ugovorom iz Maastrichta 1992. godine, koja na evropskom nivou zastupa interese lokalnih i regionalnih vlasti. Prije je Odbor imao 222 člana, a Ugovorom iz Nice predviđeno je da broj njegovih članova može biti maksimalno 350. Zavisno od veličine, za svaku državu je broj članova unaprijed predviđen, kako to nalaže evropski princip nacionalnih kvota.

Evropska centralna banka (European Central Bank – ECB), sa sjedištem u Frankfurtu osnovana je Ugovorom iz Maastrichta (1992.), kada je otpočeo i proces izgradnje monetarne unije evropskih udruženih zemalja. ECB je zvanično počela djelovati u junu 1998., kada je preuzela potpunu odgovornost sprovođenja monetarne politike Unije, što je tada podrazumijevalo i stvaranje zajedničke valute eura. Sve države članice monetarne unije koje su prihvatile euro kao nacionalnu valutu, u potpunosti su prenijeli monetarnu vlast s nacionalnog na evropski nivo, odnosno prepustili svoju monetarnu politiku Evropskoj centralnoj banci.

Evropska investiciona banka osnovana je 1958. godine, shodno Rimskom ugovoru, i uz Evropsku centralnu banku, jedna je od osnovnih finansijskih institucija Evropske unije. Glavni cilj Evropske investicione banke je izgradnja uravnoteženog razvoja svih članica Evropske unije, što se postiže osiguravanjem ekonomske i socijalne kohezije država članica. EIB je pravni subjekt i ekonomski je neovisna od drugih tijela Unije. Sjedište Evropske razvojne banke je u Luksemburgu.

Evropski ekonomski i socijalni odbor institucija je Evropske unije, koja postoji još 1958., od kada i Evropska zajednica, shodno pravilima Rimskog ugovora. EESC ima savjetodavnu funkciju a na evropskom nivou zastupa interese različitih ekonomskih i socijalnih interesnih grupa. Ugovorom iz Nice određeno je da Odbor ne može imati više od 350 članova, koje države članice predlaže, a Vijeće EU imenuje na obnovljivi četverogodišnji mandat. Broj članova Odbora koji predstavljaju državu članicu zavisi, shodno sistemu nacionalnih kvota, od veličine određene države.

Evropski revizorski sud je institucija Unije čiji je glavni zadatak nadgledanje i ispitivanje zakonitosti i pravilnosti svih finansijskih tokova svih institucija Evropske unije. Krajem svake godine ovaj sud donosi Godišnji izvještaj o budžetu Evropske unije i upućuje ga u proceduru Parlamentu i Vijeću EU, a kasnije se Izvještaj objavljuje u Službenom listu. Sjedište suda je u Luxemburgu.